giáo huấn

 

Kinh Thánh Tin lành.

Bản dịch phổ thông.

Giáo huấn.

Chương một.

Sau đây là lời của Thầy, con trai Đa-vít, vua tại Giê-ru-sa-lem.
  Thầy nói,
  “Vô ích! Vô ích!
   Hoàn toàn vô nghĩa!
  Mọi sự đều vô ích.”
  Người ta lao khổ trên đời nầy để làm gì?

Mọi việc chẳng bao giờ thay đổi

  Người ta sống, rồi chết,
   nhưng đất vẫn còn mãi vô tận.
  Mặt trời mọc, mặt trời lặn,
   rồi nó vội vàng chạy trở về nơi nó mọc.
  Gió thổi về hướng Nam;
   xong quay sang hướng Bắc.
   Rồi xoay vần trở lại,
  theo chu kỳ cũ nhưng chẳng đi tới đâu.
  Mọi sông đều đổ vào biển,
   nhưng biển không bao giờ đầy.
  Mọi việc ấy khiến người ta mỏi mệt,
   đến nỗi không ai muốn nhắc tới nữa.
  Chuyện nghe rồi lại nghe lần nữa,
   tai không hề nhàm nghe,
   mắt không hề chán ngó.
  Việc gì cũng diễn tiến giống y như lúc ban đầu.
   Việc gì đã xảy ra rồi lại cũng sẽ xảy ra nữa.
   Dưới đất nầy chẳng có gì mới lạ.
  Có người nói, “Kìa! Cái nầy mới,”
   nhưng thực ra đã có từ lâu rồi.
   Có trước khi chúng ta sinh ra nữa.
  Người ta chẳng nhớ lại việc xảy ra đời xưa,
   người thời tương lai cũng không nhớ chuyện hiện đang xảy ra.
  Tương lai sau nầy cũng chẳng ai nhớ người thời trước đã làm gì.

Khôn ngoan có mang lại hạnh phúc không?

 Ta là Thầy, đã là vua trên Ít-ra-en tại Giê-ru-sa-lem. Ta quyết định dùng sự khôn ngoan mình để tìm hiểu mọi chuyện xảy ra trên đất. Nỗ lực ấy là một mối bận tâm mà Thượng Đế trao cho loài người. Ta nhìn mọi sự việc trên đời và thấy việc nào cũng vô ích, giống như đuổi theo mây gió.
  Việc gì cong quẹo,
   không thể làm cho ngay được.
  Vật gì khiếm khuyết,
   không thể bảo là đầy đủ được.
 Ta tự nhủ, “Ta đã trở nên khôn ngoan và hiện nay ta khôn hơn những người trị vì trước ta tại Giê-ru-sa-lem. Ta rõ sự khôn ngoan và hiểu biết là gì.”
 Cho nên ta quyết chí đi tìm khôn ngoan và hiểu biết đồng thời tìm sự ngu xuẩn, nhưng ta thấy rốt cuộc chẳng khác nào chạy theo mây khói.
  Càng khôn ngoan càng bực dọc nhiều;
   người càng hiểu biết càng chuốc thêm đau khổ.

………….

Chương hai.

Vui chơi có mang hạnh phúc không?

 Ta tự nhủ, “Ta sẽ đi tìm lạc thú. Ta sẽ vui chơi.” Nhưng ta thấy cũng vô ích. Cười mãi cũng dại, vui chơi cũng chẳng đi tới đâu.
 Ta quyết định thử dùng rượu để mua vui trong khi trí ta còn minh mẫn. Ta tìm cách hưởng lạc thú để xem có gì ích lợi cho con người đang khi sống tạm trên đời nầy không.

Lao lực có mang hạnh phúc không?

 Cho nên ta thực hiện các đại công tác: ta xây nhà cửa và trồng vườn nho. Ta trồng vườn và lập công viên, ta trồng đủ loại cây trái trong đó. Ta đào hầm chứa nước để tưới cây. Ta mua tôi trai tớ gái, ta cũng có các tôi mọi sinh trưởng trong nhà ta. Ta có nhiều bầy gia súc hơn tất cả những người có trước ta tại Giê-ru-sa-lem.
 Ta gom góp bạc vàng cho mình, vật quí từ các vua chúa. Ta có các nam nữ ca sĩ cùng đủ mọi thứ mà ai cũng thích.
 Ta nổi danh hơn tất cả những người sống trước ta tại Giê-ru-sa-lem. Sự khôn ngoan giúp ta có được những điều ấy.
  Điều gì mắt ta thấy, lòng ta thích là ta có.
   Ta không thiếu thốn bất cứ lạc thú nào.
  Ta mãn nguyện với những điều ta làm,
   và lạc thú ấy là phần thưởng của công khó ta.
  Nhưng rồi ta nhìn điều ta đã làm,
   và suy nghĩ về những công khó của tay ta.
   Bỗng ta nhận thấy các thứ đó đều vô ích,
   giống như chạy theo mây khói.
   Trên đất nầy dù có làm gì đi nữa thì cũng chẳng ích lợi gì dưới mặt trời.

Sự khôn ngoan có thể mang lợi ích

  Ta ngẫm nghĩ lại về sự khôn ngoan,
   và về sự ngu dại hay những hành động điên rồ.
  Nhưng thử hỏi, có ai làm gì hơn được đâu?
   Vua mới cũng chẳng làm gì hơn vua trước kia đã làm.
  Ta thấy chắc chắn là khôn tốt hơn dại,
   cũng như ánh sáng tốt hơn bóng tối.
  Người khôn biết mình đi đâu,
   còn kẻ dại lần mò trong đêm tối.
  Nhưng ta nhận thấy rằng
   dù khôn hay dại thì rốt cuộc cả hai đều chung số phận.
  Ta tự nghĩ, “Điều gì xảy ra cho người ngu cũng sẽ xảy ra cho ta nữa,
   cho nên khôn ngoan mà được gì?”
  Ta tự nhủ, “Khôn ngoan cũng chẳng ích lợi gì.”
  Cả người khôn lẫn kẻ dại đều chết,
   Trong tương lai người ta không nhớ ai cả.
   Mọi người đều bị quên lãng.

Tìm đâu ra hạnh phúc trên đời?

 Cho nên ta ghét cuộc đời. Khi ta nhìn thấy mọi việc trên đời đều vô ích như đuổi theo mây khói, ta đâm ra buồn chán. Ta ghét những điều ta đã làm ra trên đời vì phải để lại cho kẻ sống sau ta. Người khác sẽ hưởng những điều ta đã khổ công gây dựng mà ta chẳng biết là nó khôn hay dại. Điều ấy cũng thật vô ích. Vì thế ta đâm ra buồn chán cho những điều ta đã làm ra trên đất nầy. Ai cũng khổ công dùng mọi khôn ngoan, hiểu biết, tài năng nhưng rồi chết, để lại điều mình tạo dựng cho kẻ khác. Những kẻ đến sau không bỏ công sức mà lại hưởng tất cả mọi thứ. Quả là bất công và vô ích. Người ta khổ công chật vật trên đất nầy để làm gì? Suốt đời con người triền miên đau khổ và buồn thảm, thậm chí đến ban đêm tâm trí cũng không an nghỉ được. Quả là vô ích.
 Cho nên tốt hơn cả là ăn, uống, hưởng thụ công việc tay mình làm ra. Ta thấy điều đó cũng do CHÚA ban cho, vì nếu Ngài không cho thì chẳng ai ăn uống hay thụ hưởng gì được. Nếu ai làm vừa lòng Thượng Đế thì Ngài sẽ cho người ấy sự khôn ngoan, hiểu biết và vui mừng. Nhưng kẻ không làm vừa lòng Ngài chỉ lo thu trữ tài sản cho người làm vừa lòng Thượng Đế. Điều ấy thật vô nghĩa, chẳng khác nào đuổi theo mây khói.

………

Chương ba.

Việc gì cũng có định kỳ

 Mọi việc đều có định kỳ, mọi sự trên đất đều có thời kỳ riêng.
  Có lúc sinh,
   và có lúc tử.
  Có lúc trồng
   và có lúc nhổ.
  Có lúc giết hại
   và có lúc chữa lành.
  Có lúc hủy phá
   và có lúc xây dựng.
  Có lúc khóc
   và có lúc cười.
  Có lúc buồn bã
   và có lúc nhảy múa.
  Có lúc ném đá
   và có lúc thu đá lại.
  Có lúc ôm ấp
   và có lúc ruồng rẫy.
  Có lúc tìm kiếm
   và có lúc thôi tìm.
  Có lúc giữ đồ vật
   và có lúc ném đồ vật đi.
  Có lúc xé rách
   và có lúc vá lại.
  Có lúc im lặng
   và có lúc lên tiếng.
  Có lúc yêu
   và có lúc ghét.
  Có lúc chiến tranh
   và có lúc hoà bình.

Thượng Đế cầm quyền trên thế giới

 Người ta có được lợi ích gì từ công lao của mình không? Ta thấy công việc nhọc nhằn mà Thượng Đế giao cho con người làm. Thượng Đế cho chúng ta khả năng suy nghĩ về thế gian nầy nhưng chúng ta không thể hiểu hết mọi việc Ngài làm.
 Cho nên ta thấy tốt nhất là con người vui hưởng công việc của tay mình đang khi còn sống. Vì thế ai có thể ăn uống, vui hưởng công khó mình làm thì đó là ân huệ Ngài cho.
 Ta biết mọi việc Thượng Đế làm đều còn đời đời. Không ai thêm hay bớt được điều gì Ngài đã làm. Ngài làm như thế để mọi người kính sợ Ngài.
  Việc gì hiện đang xảy ra thì trước kia đã xảy ra rồi,
   và việc gì sẽ xảy ra trong tương lai thì trước đó cũng đã xảy ra.
  Thượng Đế khiến sự việc tái diễn nhiều lần.

Cảnh bất công trên đời

  Ta cũng nhận thấy điều nầy trên đời:
   Chỗ đáng có công lý, thì lại thấy gian ác;
   chỗ đáng có lẽ phải, thì lại thấy điều trái.
  Ta tự nhủ,
  “Thượng Đế dự liệu thời kỳ cho mỗi việc và mỗi hành vi,
   để Ngài có thể phân xử người tốt, kẻ xấu.”

Con người có giống thú vật không?

 Ta suy nghĩ điều con người làm và tự nhủ: Thượng Đế muốn thử nghiệm con người, để họ thấy rằng họ chẳng hơn gì loài thú. Việc xảy ra cho loài thú cũng xảy ra cho loài người; cả hai loài cùng có hơi thở, cả hai loài cùng chết. Loài người không hơn gì loài thú vì cả hai đều vô ích. Cả hai cùng chung số phận; cả hai đều từ bụi đất mà ra rồi cả hai cũng sẽ trở về với bụi đất. Có ai biết chắc được là hồn loài người sẽ lên ở với Thượng Đế và hồn loài thú sẽ đi xuống đất không? Do đó ta thấy tốt nhất là con người vui hưởng công việc mình làm vì đó là phần số mình. Vì chẳng ai biết được những việc gì sẽ xảy ra sau khi mình qua đời.

…………..

Chương bốn.

Chết có tốt hơn không?

  Ta lại thấy những người bị ngược đãi trên đất nầy.
   Ta thấy nước mắt của họ mà không ai an ủi.
  Kẻ hung bạo có quyền thế,
   nhưng không ai an ủi những người bị họ làm hại.
  Cho nên ta thấy người chết sướng hơn người sống.
  Còn những kẻ chưa sinh ra lại còn sướng hơn;
   vì họ chưa thấy những chuyện gian ác trên đất nầy.

Vất vả mà làm gì?

 Ta thấy có người vất vả làm việc để thành công: Họ đố kỵ nhau. Điều nầy thật cũng vô ích như đuổi theo mây khói.
  Có người cho rằng khoanh tay không làm gì cả là dại,
   vì sẽ chết đói.
  Chẳng thà có ít của mà thảnh thơi
  còn hơn có nhiều của mà khốn khổ,
   rồi rốt cuộc giống như đuổi theo mây khói.
  Ta lại cũng thấy chuyện vô ích nầy trên đất:
  Ta thấy một người không gia đình, không con cái, không anh em.
   Anh ta làm việc vất vả
  nhưng không bao giờ mãn nguyện.
  Anh ta không bao giờ tự hỏi,
   “Mình làm việc vất vả như thế nầy cho ai?
  Sao không dành thì giờ hưởng thụ?”
   Chuyện đó thật đáng buồn và vô nghĩa.

Bạn bè và gia đình tăng thêm sức mạnh

  Hai người tốt hơn một,
   vì cả hai chung sức thì làm được nhiều việc hơn.
  Nếu một người ngã, thì người kia đỡ lên.
  Nhưng nếu chỉ có một mình mà ngã, thì không có ai đỡ mình lên.
  Nếu hai người nằm chung thì ấm,
   còn một người làm sao ấm được?
  Một người có thể bị kẻ thù đánh thắng,
   nhưng hai người chung sức có thể tự vệ được.
   Một dây thừng bện bằng ba sợi rất khó đứt.

Danh vọng, quyền lực đều vô ích

 Chú bé nghèo mà khôn còn hơn ông vua già mà dại vì không nghe ý kiến hay. Chú bé lên làm vua. Nó được sinh ra trong cảnh nghèo trong vương quốc của vị vua già ấy, thậm chí đã từng ngồi tù trước khi lên làm vua. Ta nhìn xem những người sống trên đất theo nó để tôn nó làm vua. Nhiều người theo nó lúc đầu nhưng về sau không thích nó nữa. Cho nên danh vọng quyền hành đều vô ích giống như chạy theo mây khói.

………………

Chương năm.

Phải thận trọng khi hứa

 Phải thận trọng khi ngươi thờ phụng nơi đền thờ. Thà lắng nghe hơn là dâng của lễ như người ngu dại không biết mình làm bậy.
  Trước khi nói phải đắn đo,
   phải thận trọng về lời ngươi thưa cùng Thượng Đế.
  Thượng Đế ở trên trời, còn ngươi ở dưới đất,
   cho nên hãy ít nói trước mặt Ngài.
  Câu ngạn ngữ rất chí lý:
   Ác mộng là do quá lo lắng sinh ra,
   Còn người dại dột do nói nhiều.
 Nếu ngươi hứa điều gì cùng Thượng Đế thì hãy mau lo thực hiện. Thượng Đế không thích kẻ dại, cho nên hứa thì làm. Thà không hứa còn hơn là hứa mà không làm. Đừng để lời nói mình khiến mình phạm tội và đừng nói với thầy tế lễ nơi đền thờ, “Hứa như thế là sai lầm.” Nếu không Thượng Đế sẽ nổi giận với ngươi và tiêu diệt những gì ngươi gây dựng.

Các quan quyền cũng lừa gạt nhau

 Đừng để chiêm bao vô dụng và tính khoe khoang khiến ngươi gặp lôi thôi. Ngươi phải kính sợ Thượng Đế. Có khi ngươi thấy kẻ nghèo bị ngược đãi thì đừng ngạc nhiên. Quan nầy bị quan trên điều động, rồi quan ấy bị quan trên nữa điều động. Tài sản quốc gia được chia cho mọi người. Ngay cả vua cũng được hưởng phần mình trong đó.

Giàu sang không mua được hạnh phúc

  Ai yêu tiền tài
   sẽ không bao giờ có đủ tiền;
  Ai yêu của cải
   sẽ không bao giờ mãn nguyện.
  Điều ấy cũng thật vô ích.
  Tiền của càng có bao nhiêu,
   thì càng có nhiều bạn phung phí giùm bấy nhiêu.
  Cho nên lợi lộc gì?
   Chẳng có lợi gì ngoài việc ngắm nhìn của cải mình.
  Ai làm việc cực nhọc thì ngủ ngon;
   dù ăn ít hay nhiều cũng không sao.
  Nhưng người giàu dư ăn dư mặc, lại khó ngủ.
  Ta cũng thấy điều bất hạnh nầy trên đời:
   Tiền bạc dành giụm trở thành tai họa cho sở hữu chủ.
  Họ mất hết của cải vì thất bại trong việc làm ăn,
   không còn gì để lại cho con cái.
  Người sinh ra đời với hai tay không,
   rồi chết buông xuôi với hai tay trắng.
  Làm việc cực nhọc lúc còn sống,
   đến khi qua đời rồi cũng để lại y như lúc chào đời.
  Điều nầy cũng là chuyện bất hạnh:
   Chào đời ra sao thì qua đời cũng y như vậy.
  Cho nên cực nhọc đuổi theo mây khói mà làm gì?
  Đời người là chuỗi ngày buồn thảm, đen tối, bệnh tật và sầu não.

Hãy vui hưởng công lao mình

 Ta thấy làm thế nầy là tốt nhất: ăn, uống, hưởng thụ công lao mình trong cuộc đời ngắn ngủi mà Thượng Đế giao cho. Vì đó là phần thưởng của mình.
 Tùy người mà Thượng Đế ban cho của cải, giàu có. Ngài cũng cho người ấy hưởng thụ các của cải đó cùng với công lao mình. Nó là món quà của Thượng Đế. Người ấy không bao giờ bận tâm về cuộc đời ngắn ngủi vì Thượng Đế khiến họ bận rộn với công việc họ ưa thích.

…………….

Chương sáu.

Ta cũng thấy một điều nghịch lý khác trên đời đã gây bực dọc cho con người không ít. Một số người được Thượng Đế ban cho của cải, giàu sang và danh dự. Họ có đủ thứ. Nhưng Thượng Đế không cho họ hưởng những thứ đó mà là một người dưng. Điều đó quả thật vô ích và hết sức nghịch lý.
 Dù ai sống lâu đến đâu đi nữa nhưng nếu không hưởng được điều Thượng Đế cho hoặc được an táng tươm tất thì ích lợi gì? Ta cho rằng hài nhi sảo thai còn may mắn hơn người ấy. Hài nhi sảo thai thật vô dụng. Nó sinh ra trong sương mù rồi chết đi trong bóng tối, không tên tuổi. Hài nhi ấy không hề thấy ánh mặt trời, không biết gì cả nhưng nó còn được an nghỉ hơn người kia. Dù cho người ấy sống đến hai ngàn năm đi nữa mà không tận hưởng được cuộc đời thì có phải cả hai đều về chung một chỗ không?
  Ai cũng làm việc để nuôi thân,
   nhưng hình như chẳng bao giờ đủ.
  Vì thế cho nên người khôn
   cũng không hơn gì kẻ ngu dại.
  Và người nghèo cho dù biết sống trên đời
   cũng không ích lợi gì cho mình.
  Thà hài lòng với điều mình có còn hơn ham muốn thêm.
   Càng ham muốn càng vô ích,
   giống như chạy theo mây khói.

Ai hiểu được chương trình
của Thượng Đế?

  Điều gì đang xảy ra thật đã được trù liệu từ lâu.
   Ai cũng biết loài người chỉ là người thôi.
  Không ai có thể biện luận với Thượng Đế,
   vì Ngài mạnh hơn tất cả mọi người.
  Ngươi càng nói nhiều bao nhiêu,
   càng vô ích bấy nhiêu.
   Có lợi gì đâu?
 Loài người chỉ sống tạm mấy ngày vô nghĩa trên đất; đời người như bóng câu qua cửa sổ. Lúc còn sống ai biết được điều gì tốt nhất cho mình đâu? Có ai biết tương lai ra sao đâu?

…………….

 

Chương bảy.

Biết suy tư rất có ích

  Uy tín hơn dầu thơm.
   Ngày chết hơn ngày sinh.
  Thà đi đến đám ma hơn đến đám tiệc.
   Chúng ta ai cũng chết,
   cho nên khi còn sống phải nghĩ đến chuyện ấy.
  Buồn bã hơn cười vui,
   vì có khi gương mặt buồn mà lòng lại khoan khoái.
  Người khôn nghĩ đến cái chết,
   nhưng kẻ dại chỉ nghĩ đến cuộc vui chơi.
  Thà bị người khôn chỉ trích
   hơn được kẻ dại ca tụng.
  Tiếng cười của kẻ dại
   như tiếng nổ lẹt đẹt của gai cháy trong lò.
   Cả hai đều vô dụng.
  Tiền tài khiến người khôn hóa dại.
   Của hối lộ làm hư hỏng lòng người.
  Hoàn tất công việc tốt hơn khởi công.
   Thà hòa nhã và kiên nhẫn hơn tự phụ và nóng nảy.
  Đừng vội nóng giận,
   vì tức giận là dại dột.
  Chớ hỏi, “Tại sao thời trước tốt hơn thời bây giờ?”
   Vì hỏi như thế là chẳng khôn.
  Sự khôn ngoan mà có tiền bạc đi kèm thì tốt.
   Người khôn sẽ có nhiều của cải.
   Cả hai giúp những kẻ sống.
  Sự khôn ngoan như tiền tài:
   cả hai đều có ích.
  Nhưng sự khôn ngoan tốt hơn
   vì có thể cứu được mạng sống.
  Hãy xem điều Thượng Đế làm:
   Việc gì Ngài đã bẻ cong, không ai chữa cho ngay lại được.
  Hãy tận hưởng đời sống đang khi mọi việc tốt đẹp.
   Khi đời sống gặp khó khăn nên nhớ:
  Thượng Đế tạo thời kỳ tốt và thời kỳ xấu,
   vì không ai biết ngày mai ra sao.

Khó có thể hoàn thiện

  Trong chuỗi đời vô ích của ta, ta chứng kiến cả hai điều nầy:
   Ta thấy người tốt, dù tốt vẫn chết bất thần,
   còn kẻ ác, dù ác vẫn sống lâu.
  Đừng làm ra vẻ công chính quá,
   cũng đừng tỏ ra khôn ngoan quá.
   Tại sao tự hại lấy mình?
  Đừng quá độc ác, cũng đừng ngu dại.
   Tại sao muốn chết non làm gì?
  Ngươi làm cái nầy nhưng đừng buông cái kia thì tốt;
   ai kính trọng Thượng Đế sẽ giữ được cả hai.
  Sự khôn ngoan khiến người ta thêm mạnh
   hơn mười người lãnh đạo trong thành.
  Thật ra trên đời không có một người nhân đức nào làm lành
   mà chẳng hề phạm tội.
  Đừng nghe mọi điều người ta nói,
   nếu không ngươi sẽ nghe tôi tớ mình nguyền rủa mình.
  Vì ngươi biết nhiều khi chính mình
   cũng đã nguyền rủa kẻ khác.
  Ta dùng sự khôn ngoan để thử nghiệm mọi điều nầy.
  Ta muốn được khôn ngoan
   nhưng quá khó khăn đối với ta.
  Những gì đang xảy ra thật xa vời và sâu thẳm,
   Ai hiểu nổi?
  Ta nghiên cứu và cố gắng kiếm sự khôn ngoan,
   để tìm ý nghĩa mọi việc,
  thì ta thấy rằng gian ác là dại,
   và hành động ngu xuẩn là điên.
  Ta thấy sự ngu xuẩn còn đáng sợ hơn cái chết nữa,
   nó nguy hiểm như cái bẫy.
  Tình yêu nó như màn lưới,
   tay nó ôm chặt như dây xích.
  Ai sống đẹp lòng Thượng Đế sẽ thoát khỏi móng vuốt nó,
   nhưng kẻ có tội sẽ bị nó bắt lấy.
  Thầy nói, “Ta học được điều nầy:
   Ta gom chung mọi điều lại để tìm ý nghĩa mọi việc.
  Ta tìm tòi thì nhận thấy điều nầy:
   Trong một ngàn người thì ta tìm được một người đàn ông tốt,
   nhưng ta không tìm được một người đàn bà nào trong số ấy.
  Nhưng ta học được một điều:
   Thượng Đế dựng nên con người toàn thiện,
   nhưng con người tìm mọi cách để làm ác.”

………….

 

Chương tám.

Sự khôn ngoan và quyền thế

  Ai giống như người khôn ngoan,
   hiểu biết đủ mọi thứ?
   Ai có thể giải thích mọi điều?
  Sự khôn ngoan khiến mặt buồn hóa vui.
 Hãy vâng phục lệnh vua vì ngươi đã hứa nguyện cùng Thượng Đế. Đừng vội xa lìa vua. Đừng ủng hộ điều quấy, vì vua muốn làm gì thì làm. Lời vua nói là luật lệ; không ai bảo vua rằng, “Tại sao ngài làm như thế?”
  Ai vâng phục vua thì được an toàn.
   Người khôn làm đúng việc và đúng lúc.
  Có lối làm đúng cách và đúng thì cho mỗi việc
   nhưng người ta thường gặp nhiều khó khăn.
  Họ không biết tương lai ra sao,
   cũng không ai có thể cho họ biết chuyện gì sẽ xảy ra.
  Không ai điều khiển gió được
   hay ngăn chận cái chết của mình.
  Không binh sĩ nào được giải ngũ trong thời chiến,
   và điều ác không buông tha cho kẻ làm ác.

Công lý, phần thưởng và trừng phạt

 Ta nhìn thấy mọi điều đó trong khi ta quan sát mọi việc xảy ra trên đất. Người có quyền ức hiếp kẻ dưới quyền. Ta cũng nhìn thấy đám ma của những kẻ ác đã từng vào ra nơi thánh. Chúng được tôn trọng nơi thị trấn chúng làm việc ác. Điều ấy cũng quả thực phi lý. Vì kẻ ác không bị phạt ngay nên người khác cũng muốn làm ác. Dù kẻ có tội làm một trăm điều ác và sống lâu đi nữa, nhưng ta thấy người kính sợ CHÚA vẫn được phần tốt hơn. Kẻ làm ác sẽ không được yên thân, đời chúng như chiếc bóng, không sống lâu được vì chúng không kính sợ Thượng Đế. Đôi khi có những việc vô ích xảy ra trên đất. Chuyện rủi xảy ra cho người tốt đáng lẽ phải xảy ra cho kẻ ác. Chuyện may xảy ra cho kẻ ác đáng lẽ phải xảy ra cho người tốt. Ta cho điều đó thật phi lý. Nên ta thấy rằng không có gì hơn cho con người trên cõi trần là tận hưởng cuộc đời, bao lâu mà Thượng Đế còn cho mình sống. Tốt nhất là con người nên ăn, uống, tận hưởng cuộc đời, vì niềm vui ấy giúp họ làm nổi những việc nhọc nhằn.

Con người không thể hiểu được
điều Thượng Đế làm

 Ta cố gắng tìm hiểu mọi việc xảy ra trên đất. Ta thấy con người bận rộn làm việc ngày đêm không ngủ. Ta cũng thấy mọi điều Thượng Đế làm. Không ai hiểu được điều Ngài làm trên đất nầy. Dù cố gắng đến đâu con người cũng không hiểu nổi. Kẻ khôn ngoan cho rằng mình hiểu nhưng thực ra chẳng hiểu gì; không ai có thể hiểu được.

…………..

 

Chương chín.

Cái chết có công bằng không?

 Ta suy nghĩ và tìm hiểu những điều đó. Ta thấy rằng Thượng Đế cai quản người công chính và người khôn ngoan cùng những điều họ làm, nhưng không ai biết họ sẽ được yêu hay ghét.
  Kẻ xấu người tốt đều về chung một đường:
   người làm phải, kẻ làm quấy, người làm lành,
  kẻ làm ác, người trong sạch,
   kẻ dơ bẩn, người hi sinh, kẻ vị kỷ.
  Việc xảy ra cho người nhân đức,
   cũng xảy ra cho kẻ có tội,
  điều xảy ra cho người hứa nguyện với Thượng Đế
   cũng như kẻ chẳng hứa nguyện gì.
 Đây là điều tệ hại nhất xảy ra trên đất nầy: Mọi người đều cùng chung số phận. Cho nên trong khi còn sống, tâm trí con người đầy dẫy điều ác và tư tưởng xấu. Sau đó họ nhập bọn với kẻ chết. Nhưng ai còn sống thì còn hi vọng; vì con chó sống hơn con sư tử chết!
  Người sống biết mình sẽ chết,
   nhưng kẻ chết chẳng biết gì cả.
  Người chết không còn nhận được phần thưởng gì,
   và bị người đời quên lãng.
  Sau khi qua đời,
   không ai còn yêu hay ghét hoặc đố kỵ gì.
  Họ không còn dự phần gì
   vào những việc xảy ra trên đất.

Hãy tận hưởng cuộc đời
trong khi còn cơ hội

  Cho nên hãy ăn và hưởng thụ;
   hãy uống rượu và vui chơi,
  vì đó là điều Thượng Đế ban thưởng cho ngươi.
  Hãy luôn luôn mặc quần áo đẹp
   và xức dầu thơm trên đầu.
 Hãy vui hưởng lạc thú bên người vợ mình yêu. Hãy vui hưởng những chuỗi ngày vô dụng của cuộc đời vô dụng mà Thượng Đế đã cho ngươi trên đất vì đó là điều ngươi có. Cho nên hãy tận hưởng công khó của ngươi trên đời nầy. Việc gì ngươi làm hãy làm hết sức vì mồ mả là nơi ngươi sắp đi đến chẳng có việc làm, chương trình, hiểu biết hay khôn ngoan gì.

Đời nầy không thấy công bằng

  Ta cũng thấy việc khác nữa trên đời nầy:
   Người chạy nhanh nhất không phải lúc nào cũng thắng cuộc đua,
  chiến sĩ dũng cảm nhất không phải lúc nào cũng thắng trận,
   người khôn ngoan nhất không phải lúc nào cũng đủ ăn,
  người thông minh nhất không phải lúc nào cũng giàu có,
   và người có tài năng nhất không phải lúc nào cũng được ca tụng.
  Thời thế và cơ hội xảy ra cho mỗi người.
  Không ai biết được tương lai.
   Như cá mắc lưới, như chim sa bẫy,
  con người bị điều ác bắt lấy
   khi việc ác thình lình chụp lấy họ.

Sự khôn ngoan không phải
lúc nào cũng thắng lợi

 Ta cũng thấy điều khôn ngoan nầy trên đất khiến ta chú ý. Tỉnh nhỏ kia có ít dân. Một vị vua mạnh đến đào hào, đắp lũy để bao vây và tấn công nó. Có một người nghèo mà khôn trong tỉnh, dùng trí khôn mình giải cứu cho cả tỉnh, nhưng về sau chẳng ai nhớ đến người ấy. Ta vẫn cho sự khôn ngoan hơn sức mạnh. Người ta quên lãng sự khôn ngoan của người nghèo và lời nói của người chẳng ai thèm nghe.
  Lời êm dịu của người khôn đáng được nghe,
   hơn tiếng la hét của kẻ cầm quyền ngu dại.
  Sự khôn ngoan hơn khí giới chiến tranh,
   nhưng một kẻ ngu dại có thể làm thiệt hại lớn lao.

 

……………….

 

Chương mười.

Con ruồi chết làm thối bình dầu thơm.
   Cũng vậy, một chút ngu dại làm hỏng sự khôn ngoan và danh dự.
  Lòng của người khôn hướng về điều phải,
   còn lòng của kẻ dại hướng về điều quấy.
  Dù cho đang khi đi đường,
  kẻ dại cũng chứng tỏ nó chẳng hiểu gì;
   nó cho thấy sự ngu dốt mình.
  Đừng buông tay bỏ việc,
   khi ông chủ nổi giận với mình.
  Sự bình tĩnh giải quyết được nhiều lỗi lầm lớn.
  Có một việc khác rất phi lý xảy ra trên đời nầy.
   Đó là lỗi lầm mà các kẻ cầm quyền phạm phải:
  Kẻ dại được giữ chức vụ quan trọng
   trong khi người có khả năng bị giao cho chức vụ thấp kém;
  Ta từng thấy kẻ tôi tớ cỡi ngựa
   còn quan quyền thì đi bộ như tôi tớ.

Việc gì cũng có cái nguy của nó

  Ai đào hố có thể sẽ rơi vào đó;
   ai phá đổ vách tường có thể bị rắn cắn;
  ai lăn tảng đá sẽ bị dập vì đá;
   còn ai đốn cây sẽ bị cây đè.
  Lưỡi rìu cùn khiến thêm nhọc nhằn.
   Sự khôn khéo làm việc nhanh hơn.
  Nếu bị rắn cắn trước khi nó bị ếm,
   thì thầy ếm chú chẳng ích gì.
  Lời của người khôn mang sự ca tụng,
  còn lời của kẻ dại chỉ mang đến sự hủy diệt.
  Kẻ dại mở miệng nói chuyện ngu dại
   và kết luận bằng những lời điên khùng và độc ác.
  Kẻ dại hay lắm lời.
   Chẳng ai biết được tương lai,
   cũng không ai biết được chuyện gì xảy ra sau khi chết.
  Sự cực nhọc của kẻ dại khiến nó mệt mỏi;
  đến nỗi nó không biết đường về nhà.

Giá trị của việc làm

  Thật khốn đốn cho quốc gia nào có vua khờ khạo như trẻ con
   và các quan quyền chỉ ăn uống thâu đêm suốt sáng.
  Thật may mắn cho quốc gia nào có vua xuất thân từ gia đình đàng hoàng,
  và các quan quyền ăn uống đúng giờ giấc
   để lấy sức, không phải để say sưa.
  Kẻ nào biếng nhác thì mái nhà nó sẽ bị sập.
  Nếu không lo sửa chữa, nhà sẽ dột.
  Tiệc tùng khiến ngươi thoải mái,
   rượu giúp ngươi giải sầu,
   còn tiền bạc mua được mọi thứ.
  Đừng nói xấu vua,
   dù trong phòng ngủ cũng đừng bêu xấu kẻ giàu có.
  Vì chim con sẽ đồn tiếng ngươi ra;
   và chim chóc sẽ bay đi thuật lại điều ngươi nói.

………………………..

Chương mười một.

Phải thẳng thắn đương đầu
với tương lai

  Hãy làm điều tốt ở những nơi ngươi đến,
   vì sau một thời gian những điều ấy sẽ trở lại cùng ngươi.
  Hãy đầu tư điều ngươi có vào nhiều thương vụ khác nhau,
   vì ngươi không biết vận rủi sẽ xảy ra lúc nào.
  Nếu mây chứa đầy mưa, mưa sẽ tưới đất.
   Cây có thể ngã về hướng bắc hay hướng nam,
   hễ ngã hướng nào thì nó nằm ngay chỗ đó.
  Ai chờ cho thời tiết thuận hoà sẽ không gieo,
   ai nhìn mây sẽ không gặt.
  Ngươi không biết gió thổi hướng nào,
   ngươi không biết thai nhi lớn lên trong bụng mẹ ra sao.
  Cũng thế, ngươi không biết Thượng Đế hành động thế nào,
   hoặc Ngài dựng nên mọi vật ra sao.
  Hãy gieo giống lúc sáng sớm,
   đừng ngưng tay vào buổi chiều,
  vì ngươi không biết hột nào sẽ kết quả,
   hoặc mọi hột đều kết quả.

Hãy phục vụ Thượng Đế khi còn trẻ

  Ánh nắng thật êm dịu;
   nhìn thấy ánh bình minh thật thích thú.
  Hãy tận hưởng mỗi ngày của đời mình,
   dù sống lâu đến đâu đi nữa.
  Nhưng hãy nhớ điều nầy: Ngươi qua đời rồi đi mất.
   Chuyện gì xảy ra sau cái chết đều vô ích.
  Hỡi thanh thiếu niên, hãy tận hưởng cuộc đời khi còn trẻ;
   hãy vui thích khi còn thanh xuân.
  Hãy làm điều lòng mình muốn, nhìn điều mắt mình ưa thích.
   Nhưng nên nhớ rằng Thượng Đế sẽ xét xử điều ngươi làm.
  Đừng để cơn giận nhập vào lòng,
   hãy xua đuổi tội lỗi ra khỏi thân thể,
  hãy quên đi những nỗi đau đớn của thân thể,
   vì tuổi xuân và thời thơ ấu thật hoàn toàn vô dụng thôi.

…………………..

 

Chương mười hai.

Vấn đề của tuổi già

  Khi còn trẻ hãy tưởng nhớ Đấng Tạo hóa mình,
   trước khi thời buổi khó khăn đến,
   và những năm tương lai khi ngươi nói,
  “Tôi không mãn nguyện về những năm tháng ấy.”
  Khi ngươi về già,
   thì ánh mặt trời, mặt trăng và ngôi sao sẽ trở nên tăm tối,
   mây mưa hình như không dứt.
  Lúc đó tay ngươi sẽ run rẩy, chân ngươi sẽ yếu ớt.
   Răng ngươi sẽ rụng, không còn nhai được,
   mắt ngươi sẽ lòa không thấy rõ nữa.
  Tai ngươi sẽ bị lãng không nghe được tiếng ồn ào trong đường phố,
   và ngươi không còn nghe rõ tiếng xay cối.
  Ngươi sẽ thức giấc khi chim bắt đầu hót,
   nhưng ngươi sẽ không nghe rõ tiếng hót.
  Ngươi sẽ hãi hùng khi lên những chỗ cao
   và sợ sệt lúc đi đường.
  Tóc ngươi sẽ bạc trắng như hoa hạnh nhân.
   Ngươi sẽ đi cà nhắc như cào cào.
  Ngươi sẽ ăn không biết ngon.
   Rồi ngươi sẽ về nhà đời đời của mình,
   người ta sẽ dự đám ma ngươi.
  Chẳng bao lâu đời ngươi sẽ đứt như dây xích bạc,
   hay bể ra như chén vàng.
  Ngươi sẽ như bầu nước nát vụn bên suối,
   hay bánh xe gãy nằm cạnh giếng.
  Ngươi sẽ trở về bụi đất,
   là nơi xuất xứ của ngươi,
  và thần linh ngươi sẽ trở về cùng Thượng Đế
   là Đấng dựng nên nó.
  Mọi việc đều vô ích!
   Thầy nói rằng mọi việc đều vô ích.

Kết luận: Hãy tôn kính Thượng Đế

 Thầy là người rất khôn ngoan và dạy người khác điều mình biết. Thầy đã suy nghĩ, nghiên cứu và sắp xếp kỹ lưỡng mọi lời dạy dỗ khôn ngoan của mình. Thầy đã đắn đo tìm đúng chữ để viết ra những lời đáng tin và chân thật.
 Lời của người khôn ngoan như gậy nhọn dùng dẫn súc vật. Những lời đó như đinh đóng thật chắc. Tất cả đều là những lời dạy dỗ khôn ngoan do một Vị Chăn Chiên dạy dỗ. Cho nên, con ơi, hãy thận trọng về những lời dạy bảo khác. Người ta luôn luôn biên soạn thêm sách vở, còn học quá khiến con mệt mỏi.
  Sau khi đã học hỏi trong sách nầy,
   lời khuyên cuối cùng của ta là:
  Hãy tôn kính Thượng Đế và vâng theo mệnh lệnh Ngài,
   đó là nghĩa vụ của con.
  Thượng Đế sẽ phân xử mọi việc,
   kể cả việc làm lén lút,
   dù thiện hay ác cũng vậy.

………………………….